PARMENİDES’TEN GENÇ SOKRATES’E: AMAN BOYNUN TUTULMASIN!

Abstract

Platon’un geç dönem diyaloglarından olan ve düşüncenin akışını takip etmek bakımından ―mythos’larla bezeli olmamasından olsa gerek― en zor eserlerinden addedilen Parmenides, yaşlı filozof Elealı Parmenides, orta yaşlı öğrencisi Zenon ve henüz çok genç olan Sokrates arasında Atina’da geçtiği rivayet edilen bir konuşmayı aktarır. Gerçekleşmesinin mümkün olup olmadığı epey tartışmalı olan bu diyalogun çok da üzerinde durulmayan bir noktasında Parmenides genç Sokrates’e biçimlerin ya da formların (eidos ya da idea) varlığı kabul edilmez ve varolanların her birine bir biçim atanmazsa başın/zihnin (dianoia) döndürüleceği bir yer olmayacağını, tartışma (dialegesthai) imkânının elden kaçacağını, dolayısıyla da felsefeyle ne yapılacağının bilinmeyeceğini söyler ve ona çoğunluğun yararsız ve lakırtı gördüğü meselelerle de alıştırma yapmasını öğütler―aksi takdirde hakîkat elden kaçacaktır. İşbu mütevazı çalışma, söz konusu parçayı yalnızca biçimlerin varlığına ilişkin bir delil olarak değil, ama aynı zamanda felsefe yapmanın imkân koşulunu ortaya koyan ve Parmenides’in ünlü şiiri Doğa Hakkında’ya göndermeler yapan önemli bir pasaj olarak okumak niyetindedir.